NGÔN NGỮ & VĂN HÓA

CHÚC MỪNG NĂM MỚI

Cãi vã xung quanh một cuốn sách

Posted by tuldvnhloc trên Tháng Năm 12, 2011

Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia mới xuất bản cuốn sách “Tài năng và đắc dụng” do GS-TSKH Nguyễn Hoàng Lương và PGS-TS Phạm Hồng Tung chủ biên. Chuyện xuất bản một cuốn sách thì chẳng có gì đáng nói, song cuốn sách đã gây nên những phản ứng trái chiều gay gắt. Mấu chốt nằm ở chố: trong 10 nhân tài tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam được nhóm tác giả lựa chọn đề cập và nghiên cứu trong cuốn này: Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Đào Duy Từ, Hồ Chí Minh (trong lĩnh vực lãnh đạo, quản lý), Lê Quý Đôn, Trần Văn Giàu (lĩnh vực khoa học và công nghệ) cùng Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Bạch Thái Bưởi có tên Đặng Lê Nguyên Vũ, một doanh nhân mới nổi trong làng cà phê Việt Nam.

Tại sao cãi nhau?

Dư luận quá băn khoăn về việc Nhóm tác giả công trình này xếp Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Tập đoàn Trung Nguyên hiện nay – ông Đặng Lê Nguyên Vũ (sinh năm 1971) chung với các bậc anh hùng, danh nhân tiêu biểu nhất của mấy nghìn năm lịch sử!

Ông Trần Thành Trung, cán bộ của Viện Nghiên cứu VHNT Việt Nam, viết trên báo SGGP: “Nếu xét về mặt một công trình nghiên cứu như bìa sách khẳng định thì “Tài năng và đắc dụng” không đóng góp được gì cho học thuật vì các tư liệu về những nhân vật lịch sử như Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn… hay thậm chí là cả những nhân vật hiện tại như Bill Gates đều không có gì mới nếu không muốn nói còn được trình bày khá đơn giản, vắn tắt.

Giá trị của cuốn sách nếu có thì chỉ có thể được xem như là một tài liệu tổng hợp, giúp những ai không có điều kiện, thời gian có thể nắm bắt sơ về những nhân vật lịch sử. Có điều ngay cả như thế sách cũng vấp phải một vấn đề là việc đề ra tiêu chí chọn lựa các nhân vật đưa vào sách.

Theo như sách thì nhân vật Đặng Lê Nguyên Vũ được xếp cùng với Bạch Thái Bưởi – người khởi xướng “Người Việt dùng hàng Việt”, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hình ảnh thương nhân Việt Nam đầu thế kỷ 21 trong khi các thành tựu kinh doanh của anh Vũ chưa phải là nổi bật đặc biệt so với các doanh nhân khác cùng thời.

Để thuyết phục bạn đọc là Đặng Lê Nguyên Vũ xứng đáng xếp chung với những vĩ nhân như vậy, nhóm biên soạn cần minh bạch trong việc đề ra tiêu chí chọn lựa và giải thích rõ ràng doanh nhân Đặng Lê Nguyên Vũ có cùng tiêu chí gì mà được chọn xếp cùng với những vĩ nhân đã được khẳng định trong lịch sử kia. Nếu không rõ ràng những vấn đề này, rất dễ để bạn đọc suy đoán rằng “Tài năng và đắc dụng” giống như một cuốn sách ca tụng Đặng Lê Nguyên Vũ (nhất là khi anh Vũ cũng ở trong ban biên soạn). Để tránh sự hiểu lầm nếu có, nhóm biên soạn nên có giải thích rõ ràng cho bạn đọc”.

Cuốn sách do GS.TSKH. Nguyễn Hoàng Lương và PGS.TS. Phạm Hồng Tung đồng chủ biên, là công trình khoa học phân tích và nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển nhân cách tài năng, sự nghiệp của 14 nhân tài tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam và thế giới thuộc các lĩnh vực: lãnh đạo, quản lý; kinh tế, kinh doanh; khoa học và công nghệ. Qua đó, làm sáng tỏ về con đường hình thành và bộc lộ tài năng, quá trình phát triển nhân cách tài năng và việc tài năng của các cá nhân đó được sử dụng như thế nào. Cuốn sách gồm ba phần:

Phần I – Về nhân tài trong lĩnh vực lãnh đạo, quản lý, các trường hợp được lựa chọn để nghiên cứu là Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Đào Duy Từ, Hồ Chí Minh và Chulalongkorn. Qua nghiên cứu cho thấy: tài năng kiệt xuất của họ là kết quả của một quá trình đào luyện kiên trì, liên tục, trong đó đào tạo có định hướng kết hợp nhuần nhuyễn với quá trình tự đào tạo là cơ sở để hình thành và phát triển tài năng. Họ đều là những người có hoài bão lớn, tự ý thức được sứ mệnh của họ, ý thức được đầy đủ những đòi hỏi khách quan của thời đại. Và ở đâu, trong thời nào, xây dựng một cơ chế thích hợp để trọng dụng nhân tài vẫn là yếu tố quyết định để có được nhiều nhân tài và để cho các nhân tài có thể đem hết tài năng của mình ra thi thố và đóng góp với đời.

Phần II – Về nhân tài trong lĩnh vực khoa học – công nghệ, các trường hợp được nghiên cứu ở đây là Lê Quý Đôn, Trần Văn Giàu, Albert Einstein và Thomas Edison. Việc hình thành và xuất lộ tài năng kể cả tài năng đỉnh cao, cũng có thể vừa là kết quả của quá trình đào tạo, vừa là kết quả của quá trình tự đào tạo, trong đó sự kết hợp của cả hai quá trình nói trên trong một lộ trình liên tục “học suốt đời, nghiên cứu suốt đời” chính là yếu tố chung nhất, mang tính quy luật.

Phần III – Nhân tài trong lĩnh vực kinh tế, kinh doanh, các trường hợp nghiên cứu ở đây là Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Bạch Thái Bưởi, Đặng Lê Nguyên Vũ và Bill Gates. Qua nghiên cứu cho thấy, họ đều vốn không được đào tạo để trở thành chiến lược gia kinh tế hay doanh nhân chuyên nghiệp. Điều này xác nhận một thực tế là nhân tài trong lĩnh vực kinh doanh đều có thể hình thành và xuất lộ như là kết quả của quá trình tự học, tự đào tạo. Họ đã có quá trình miệt mài học tập, tự đào tạo, nhất là học và tự đào tạo trong thực tiễn. Quan trọng hơn cả là có khát vọng, có ý chí làm giàu, hoài bão lớn lao mang lại lợi ích cho bản thân và cho cả cộng đồng.

Công trình khoa học cấp nhà nước

“Chúng tôi không dại gì xếp ai đó ngang với các nhân tài lịch sử. Không ai đủ quyền và năng lực làm điều đó. Thực tế là chúng tôi đã không làm như vậy” – PGS-TS Phạm Hồng Tung, một trong hai chủ biên của cuốn sách “Tài năng và Đắc dụng” nói.

Khi viết, nhóm tác giả chúng tôi đã tuyên bố minh bạch và rất rõ ràng về các tiêu chí chọn lựa các nhân vật. Công trình này là một trong những sản phẩm của một đề tài nhánh của một đề tài cấp Nhà nước: Nghiên cứu về cơ sở khoa học và thực tiễn của việc phát hiện đào tạo bồi dưỡng và sử dụng nhân tài ở Việt Nam.

Nhánh mà do GS Nguyễn Hoàng Lương và tôi phụ trách có nhiệm vụ tiến hành một nghiên cứu điển hình (case study). Đây là phương pháp chọn một số nhân tài để nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu ở đây không phải là nghiên cứu toàn bộ về thân thế, sự nghiệp, tiểu sử cũng không nhằm đánh giá tầm vóc, tầm ảnh hưởng hay đóng góp của nhân tài đó. Đặc biệt cũng không so sánh những nhân tài với nhau, mà chỉ nghiên cứu trường hợp cụ thể thông qua đó rút ra những vấn đề liên quan đến quá trình hình thành phát triển nhân cách và tài năng. Tức là làm thế nào để người đó xây dựng được tài năng của mình trong một môi trường nhất định.

Một trong những việc quan trọng của nghiên cứu là phải chọn ra các trường hợp để nghiên cứu. Các tiêu chí ở đây là chọn 14 người của ba lĩnh vực lãnh đạo, quản lý, khoa học công nghệ và kinh tế, kinh doanh. Mỗi lĩnh vực chọn khoảng 3 đến 5 trường hợp, trong đó có ít nhất một trường hợp là người nước ngoài và có cả đại diện tiêu biểu của người tài ở Việt Nam trong các thời kỳ lịch sử khác nhau.

Các trường hợp được lựa chọn phải là những nhân tài tiêu biểu, phải được biết tới từ những nguồn thông tin đáng tin cậy. Những nhân vật thông tin và hiện trạng không rõ ràng thì không thể nghiên cứu được và không được lựa chọn.

Trên cơ sở đó, chúng tôi chọn 14 người. Về lĩnh vực lãnh đạo, quản lý, nhóm tác giả chúng tôi đã chọn Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Đào Duy Từ, Hồ Chí Minh và Chulalongkorn.

Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Đào Duy Từ tiêu biểu cho thời kỳ tiền cận đại. Còn Hồ Chí Minh là của hiện đại… Chulalongkorn là nhà vua lãnh đạo phong trào cải cách ở Thái Lan.

Đặng Lê Nguyên Vũ được ghép vào nhóm nhân tài là về kinh tế, kinh doanh bao gồm có: Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Bạch Thái Bưởi, Đặng Lê Nguyên Vũ, Bill Gates.

Bill Gates là đại diện của nước ngoài, có rất nhiều tài liệu viết và dịch ở Việt Nam mới nghiên cứu được. Nguyễn Công Trứ nhân tài đa năng, tiêu biểu trong đó có đóng góp về khai hoang… Nguyễn Trường Tộ nhà cải cách, Bạch Thái Bưởi là doanh nhân tiêu biểu của Việt Nam thời Pháp thuộc.

Đặng Lê Nguyên Vũ chỉ được chọn với tư cách là một trong những doanh nhân tiêu biểu và thành đạt của Việt Nam thời kỳ đổi mới. Tôi xin nhấn mạnh, trong toàn bộ công trình này không ai nói Đặng Lê Nguyên Vũ là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất.

Tại sao chọn Đặng Lê Nguyên Vũ?

Chúng tôi đã lựa chọn Đặng Lê Nguyên Vũ trong rất nhiều doanh nhân. Theo nhóm biên soạn, đây là một lựa chọn thích hợp. Có rất nhiều doanh nhân tiêu biểu và thành đạt như Đặng Lê Nguyên Vũ và thậm chí thành đạt hơn. Nhưng chúng tôi đang nghiên cứu những người đang sống.

Đương nhiên, trong thời buổi kinh tế thị trường có rất nhiều rủi ro. Đặng Lê Nguyên Vũ hay ai đó đang thành đạt hay nổi bật, nhưng ngày mai họ có thể thất bại.

Trong khi đó, nhóm nghiên cứu không thể tiếp cận được hết về những số liệu kinh doanh của các doanh nghiệp mà người ta làm, doanh nghiệp cũng không thể cho xem hết các hóa đơn thuế, các thứ để biết doanh nghiệp của họ thành đạt như thế nào. Chúng tôi đã đàm phán với họ, họ đồng ý, họ tự tường thuật về lộ trình thành đạt của mình, tự trình bày về mức độ thành đạt, tự rút ra bài học kinh nghiệm.

Họ phải tự chịu trách nhiệm về cái tường thuật của họ. Còn chúng tôi nghiên cứu trên tường thuật của họ rồi rút ra những bài học về con đường thành đạt: họ được đào tạo hay không đào tạo, đã trải qua gian khó như thế nào, khát vọng ra sao, có khát vọng đóng góp nhiều hay ít cho đất nước, nhận định của họ về môi trường, điều cần và đủ cho sự thành đạt của họ…

Vì những lý do như tôi đã giải thích ở trên, Đặng Lê Nguyên Vũ tham gia vào biên soạn cuốn sách bởi vì phải tự thuật lại cuộc đời của mình. Và cũng như tôi đã nói, Đặng Lê Nguyên Vũ phải chịu trách nhiệm về phần tự thuật đó. Việc này là hoàn toàn minh bạch.

Sự thật hay suy diễn?

Trả lời bài viết Sách về nhân tài – Choáng! của tác giả Minh An trên báo SGGP, tác giả bày tỏ:

Thứ nhất, về chi tiết, “Theo đó, 10 nhân tài tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam được nhóm tác giả lựa chọn đề cập và nghiên cứu trong cuốn này: Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Đào Duy Từ, Hồ Chí Minh (trong lĩnh vực lãnh đạo, quản lý), Lê Quý Đôn, Trần Văn Giàu (lĩnh vực khoa học và công nghệ) cùng Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Bạch Thái Bưởi và… Đặng Lê Nguyên Vũ (lĩnh vực kinh tế, kinh doanh).

Tuy nhiên, ngay sau đó dư luận quá băn khoăn về việc Nhóm tác giả công trình này xếp Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Tập đoàn Trung Nguyên hiện nay – ông Đặng Lê Nguyên Vũ (sinh năm 1971) chung với các bậc anh hùng, danh nhân tiêu biểu nhất của hơn 4.000 năm lịch sử!”.

Đấy là những suy diễn của tác giả Minh An. Trong cuốn sách này, không chi tiết nào nói lên việc đó cả. Chúng tôi không dại gì làm cái việc xếp ai đó ngang với các nhân tài lịch sử. Không ai đủ quyền và năng lực làm điều đó. Thực tế là chúng tôi đã không làm như vậy.

Trong phần tổng luận của cuốn sách chúng tôi nói rất rõ: “Phải nói ngay rằng 14 trường hợp nhân tài được lựa chọn để nghiên cứu và trình bày ở đây không nhất thiết là những nhân tài xuất chúng tiêu biểu nhất của Việt Nam và thế giới”.

Thứ hai về chi tiết: “Một công trình khoa học lịch sử do Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành tôn vinh doanh nhân Đặng Lê Nguyên Vũ chung với các bậc vĩ nhân, những nhân vật có giá trị trường tồn trong lịch sử mà cả dân tộc đã tôn kính, tự hào từ bao đời nay đồng nghĩa với việc nhóm tác giả đã đưa ông Vũ vào ngôi đền thiêng của người VN, trong khi để đánh giá toàn diện vị trí, vai trò, sự nghiệp của một con người đối với lịch sử dân tộc, thì lại quá khập khiễng và không phải lúc! Cần nói rõ, ông Vũ là đồng tác giả của nhóm chủ biên gọi là công trình khoa học này (!?).

Chúng tôi không làm như thế. Bởi chúng tôi nghĩ, người Việt Nam có rất nhiều ngôi đền thiêng, ai coi nó thiêng thì nó thiêng. Không có ngôi đền thiêng nào thờ các nhân tài chung của cho cả nước. Trong cuốn sách này, chúng tôi không nói Đặng Lê Nguyên Vũ được đưa vào ngôi đền thiêng của người Việt Nam. Nói như tác giả là suy diễn.

Tôi chưa gặp Đặng Lê Nguyên Vũ bao giờ. Người trực tiếp liên lạc Đặng Lê Nguyên Vũ là GS-TSKH Nguyễn Hoàng Lương. Tôi và nhóm tác giả không có ý định thông qua cuốn sách này để đánh bóng tên tuổi cho Đặng Lê Nguyên Vũ. Còn nếu có vô tình doanh nghiệp hoặc Đặng Lê Nguyên Vũ nổi tiếng thêm vì cuốn sách này thì đó là ngoài mong đợi của nhóm tác giả.

Biên tập lại?

Khi biết thông tin cuốn sách bị phản ứng như vậy, ông có thấy sốc không?

Không. Khi biết thông tin này tôi rất mừng. Tôi mừng không giống như các ngôi sao điện ảnh vì mình có scandal, mà bởi vì, cũng ý kiến tác giả hiểu lầm, suy diễn, cũng có người quy chụp cho mình thế này thế nhưng qua đó thấy được những sự quan tâm. Là tác giả, là người chấp sách tôi rất trân trọng điều đó. Trong tất cả những thư trả lời tôi đều chân thành cảm tạ những sự quan tâm đó.

Những ý kiến đó, không phải là những ý kiến sai hoàn toàn. Ví dụ chuyện số trang. Trong thâm tâm, các tác giả không nghĩ số trang của một cuốn sách viết về ai đó sẽ nói lên điều gì cả. Nhưng với kết cấu như vậy chúng tôi cũng thấy rút kinh nghiệm phải chỉnh sửa để tránh cho bạn đọc suy diễn, hiểu lầm.

Nhóm biên soạn có ý định biên tập lại cuốn sách?

Về việc có biên tập lại cuốn sách hay không, chúng tôi chưa quyết định. Nhưng nếu có điều kiện biên tập lại, chúng tôi sẽ điều chỉnh. Hoặc trong những tập tiếp theo về nhân tài, các gương mặt tiêu biểu sẽ có điều chỉnh để không chênh lệch nhau quá về sự trình bày.

(tổng hợp)
__________________________________________________

Advertisements

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: